Het marien ruimtelijk plan voor België 2026-2034 uitgelicht

In onze Belgische Noordzee vinden heel wat activiteiten plaats, van scheepvaart tot offshore windenergieproductie. Om de belangen van alle stakeholders in balans te houden, is mariene ruimtelijke planning essentieel. België lanceerde zijn eerste marien ruimtelijk plan in 2014 en was daarmee internationaal koploper. Maar wat houdt zo’n plan precies in? We spraken met marien ruimtelijk planner Jesse Verhalle.

Dag Jesse, als marien ruimtelijk planner bij de dienst Marien Milieu van de FOD Volksgezondheid ben je nauw betrokken bij het ontwerpen van het marien ruimtelijk plan voor België. Wat staat er allemaal in zo’n plan?

Jesse: “Een marien ruimtelijk plan biedt een gestructureerd overzicht van de ruimtelijke ordening en activiteiten op zee. Scheepvaartroutes, offshore windturbineparken, beschermde natuurgebieden en mariene reservaten, baggerstortplaatsen, zandwinningsgebieden, ankerplaatsen, havens … Het staat er allemaal in. Ook cultureel onderwatererfgoed is bijvoorbeeld opgenomen in het plan: sinds de Tweede Wereldoorlog liggen er 300 scheepswrakken in onze Belgische Noordzee. Voor een 40-tal daarvan gelden speciale beschermingsmaatregelen doordat ze historisch erg waardevol zijn.”

Waarom is mariene ruimtelijke planning belangrijk voor de Belgische Noordzee?

Jesse: “Onze Belgische Noordzee is beperkt in omvang en drukbevraagd. Dat maakt het erg uitdagend om de verschillende offshore activiteiten optimaal te beheren. Hoe bepaal je welke functie waar een plaats krijgt? En hoe zorg je ervoor dat economische groei hand in hand gaat met respect voor mariene ecosystemen? Hét antwoord op die uitdaging is mariene ruimtelijke planning: een cruciaal instrument om de beschikbare ruimte op zee doordacht en duurzaam te organiseren, vandaag en in de toekomst.”

Hoe krijgt een marien ruimtelijk plan vorm? Welke partijen worden erbij betrokken?

Jesse: “Het marien ruimtelijk plan gaat uit van de minister van de Noordzee en wordt uitgewerkt door de dienst Marien Milieu, waar ik werk. Voordat we aan de slag gaan, organiseren we een startevent waaraan alle burgers en stakeholders mogen deelnemen. Iedereen mag een voorstel insturen. Vervolgens bekijken we hoe we alle belangen met elkaar kunnen verzoenen. Daarvoor gaan we in dialoog met de betrokken partijen. Zodra ons ontwerp klaar is, leggen we het voor aan de raadgevende commissie en daarna aan het publiek via een publieksraadpleging. Het marien ruimtelijk plan wordt tot slot goedgekeurd door de ministerraad. Tijdens het vormingsproces consulteren we ook onze buurlanden: grensoverschrijdend werk bevordert een optimaal plan.”

In 2014 lanceerde België zijn eerste marien ruimtelijk plan en was daarmee de eerste in heel Europa. Ondertussen is mariene ruimtelijke planning verplicht voor alle Europese landen. Wat betekent dat?

Jesse: “Mariene ruimtelijke planning is eigenlijk afkomstig van het Great Barrier Reef in Australië: daar zijn ze ermee begonnen. België was inderdaad Europees pionier door in 2014 als eerste over een volledig geïntegreerd plan voor de hele sector te beschikken. In datzelfde jaar introduceerde Europa een nieuwe richtlijn die elke lidstaat verplichtte om tegen maart 2021 een marien ruimtelijk plan uit te werken. Die deadline hebben verschillende landen toen niet gehaald. Vandaag zit België al aan zijn derde marien ruimtelijk plan. Het eerste en tweede plan doorliepen een cyclus van telkens zes jaar. Met de nieuwe wet ter bescherming van het marien milieu bestrijkt het derde en huidige plan nu een cyclus van acht jaar. Natuurlijk kan je ook tussentijdse wijzigingen doorvoeren, al blijft het een erg intensief proces.”

Welke doelstellingen streeft het huidige Belgische marien ruimtelijk plan na?

Jesse: “Bij het vormgeven van een nieuw marien ruimtelijk plan denk ik altijd vanuit het maatschappelijk belang. Natuurlijk willen we alle partijen tegemoet treden, maar er moet een goede trade-off zijn tussen bijvoorbeeld economische ontwikkeling en natuurbehoud. Waar de eerste twee plannen zich vooral focusten op het inplannen van nieuwe activiteiten, willen we met het derde plan de waarden van ons zeelandschap nog beter beschermen. Zo hebben we een zesmijlszone langs de kust afgebakend waar geen nieuwe vaste constructies mogen komen. Dat is goed voor de pleziervaart, de burgers aan de kust én de vogeltrek. Verder zijn we ook bezig met oesterherstel als opstap naar gezondere ecosystemen.”

Dat klinkt veelbelovend. Bedankt, Jesse, voor dit interessante gesprek en voor je waardevolle bijdrage aan het marien ruimtelijk plan van België!

Meer lezen over het Belgisch marien ruimtelijk plan voor 2026-3034?